Barendregt geeft nalaten toe, suggereert ‘afstand’ Mettavihari

Thaise tempelversiering
Rob Hogendoorn
Written by Rob Hogendoorn

4 minuten

Spinozaprijswinnaar en vipassana-leraar Henk Barendregt verwijt zichzelf dat hij begin jaren 80 niet voorkwam dat de Thaise geestelijke Mettavihari nog meer mensen seksueel misbruikte. In een eerdere lezing van de gebeurtenissen in de Buddharama tempel in Waalwijk liet Barendregt een ’cruciaal detail’ weg: nadat hij Mettavihari in 1981 een tweede kans gaf, misdroeg zijn leraar zich weer. Barendregt gaf hieraan geen ruchtbaarheid, zodat Mettavihari in de jaren 80 en 90 nieuwe slachtoffers kon blijven maken: ’Als ik dat wel had gedaan, dan zou er mogelijk veel leed bespaard zijn gebleven.’ Barendregt meldt dat hij ‘de samenwerking’ met Mettavihari in 1983 verbrak. Daarmee suggereert hij een afstand die er niet is: Barendregt hield zijn leraar altijd de hand boven het hoofd. Onlangs nog probeerde hij te voorkomen dat Mettavihari’s naam in verband werd gebracht met seksueel misbruik.

Excuses aan Franssen

Op 9 mei 2015 geeft de Nijmeegse hoogleraar grondslagen van de wiskunde en informatica en vipassana-leraar Henk Barendregt (1947) samen met anderen een verklaring uit waarin zij een publicatie van zes door Mettavihari (1944-2007) benoemde vipassana-leraren over ‘grensoverschrijdend seksueel gedrag’ van hun leraar ‘onzorgvuldig’ noemen. De tekst verschijnt kort nadat onderzoeksredacteur Bas de Vries (NOS Net) op 8 april 2015 contact opneemt met de groep rond Barendregt. Het onderwerp: seksueel misbruik door Mettavihari. De NOS werkt sinds februari 2015 samen met onderzoeksjournalist Rob Hogendoorn. Op 24 mei en 28 mei 2015 zond het Achtuurjournaal twee reportages over Mettavihari uit. Daarin beschuldigen slachtoffers de Thaise geestelijke van seksueel misbruik van minderjarige en jongvolwassen mannen en een 12-jarig kind. Sindsdien is het aantal bekende slachtoffers opgelopen tot boven de twintig. Dit misbruik had plaats in de jaren 70, 80 en 90.

Barendregts ’aanvullende verklaring’ (25 juni 2015) bevestigt de eerdere lezing van Patrick Franssen: het bestuur van de Buddharama tempel in Waalwijk dwong Mettavihari in 1981 tot aftreden vanwege seksueel wangedrag.

Ook bevestigt Barendregt dat hij Mettavihari op voorspraak van de Stichting Jonge Boeddhisten Nederland (SBJN) binnen zes maanden in de tempel liet terugkeren: ’De SJBN wees op de kwaliteiten van Mettavihari als meditatie leraar; hiermee werd hem—onder mijn verantwoordelijkheid—een tweede kans gegeven.’

In zijn eerste verklaring (29 mei 2015) liet Barendregt deze informatie—een ‘cruciaal detail’—achterwege: ‘Dat moet zeer pijnlijk zijn geweest voor met name Patrick Franssen en andere slachtoffers. Ik bied hen daarvoor mijn diepe excuses aan.’

Toenmalig SBJN-bestuurslid Aad Verboom bood Patrick Franssen in een ‘persoonlijke verklaring’ (4 juni 2015) hiervoor ook al excuses aan: hij had in 1981 net zo goed weet van de beschuldiging van seksueel misbruik. Verboom geeft nu toe dat hij Franssen ten onrechte niet geloofde.

Geen openheid

Hoewel Barendregt spijt betuigt, geeft hij maar deels openheid van zaken. Eerder schreef Verboom die ’tweede kans’ voor hun leraar nog toe aan de Thaise Sangha. Volgens Verboom legde ’section five’ Mettavihari een tijdelijke disciplinaire schorsing op en mocht hij daarom terugkeren. Hij meende toen dat Barendregt met ‘section five‘ in contact stond.

Barendregt laat zich over zijn bemoeienis met deze—niet bestaande—’section five‘ helemaal niet uit: daardoor blijft onduidelijk hoe zijn vrijzinnige houding tegenover Mettavihari’s schendingen van het celibaat afwijkt van die van de huidige hoofdmonnik in de Buddharama tempel, Phra Thep Buddhimonkun.

Voorjaar 1983 telt het bestuur van de stichting The Buddharama Temple behalve Mettavihari (1944) en Henk Barendregt (1947) drie andere bestuursleden: Arnold van der Hijde (1918), Kasem Charoensri (1950) en Raymond Philipsen (1957). Onduidelijk is welk aandeel zij in de besluitvorming over het gedwongen vertrek van Mettavihari hadden. Opvallend is dat Philipsen op dezelfde dag aftreedt als Mettavihari: 15 juni 1983.

Ook maakt Barendregt niet duidelijk waarom hij Mettavihari in 1983 wél dwong uit Waalwijk te vertrekken. Hij merkt daarover alleen op dat Mettavihari’s kans ’om goed gedrag te tonen niet werd waar gemaakt’.

Dat Barendregt ingrijpen dringend geboden vond, is evident: Mettavihari werd door hem zelfs de toegang tot de Buddharama tempel ontzegd. Maar: hij schrijft niet waarom.

Niet zonder slag of stoot

Mettavihari legde zich volgens Barendregt niet zonder slag of stoot bij zijn vertrek uit de Buddharama tempel neer:

Nu was Mettavihari niet iemand die zich gemakkelijk de les liet lezen.

Hij zocht daarom steun bij de leraar in Thailand bij wie Mettavihari op dat moment verbleef: ’Om te bewerkstelligen dat hij niet meer op de tempel zou op komen heb ik, op suggestie van een andere monnik in de Boeddharama tempel, de leraar van Mettavihari gebeld om te zeggen dat deze daar niet meer welkom was.’

Volgens Barendregt werd met zijn vetrek uit de Buddharama tempel de ’samenwerking’ tussen Mettavihari en hemzelf verbroken.

Twijfelachtige stelling

Die stelling moet worden betwijfeld. Volgens Patrick Franssen boden hij en zijn moeder Mettavihari na diens vertrek uit Waalwijk onderdak in Amsterdam.

Ook schreef Barendregt als ’professor of computer science’ in Nijmegen rond 1990 een uitgebreid voorwoord in Mettavihari’s Introduction to Buddhism and Buddhist Meditation.

Barendregt noemt ‘Phra Mettaviharee’ daarin ’een opmerkelijke boeddhistische leraar’ en schrijft: ’Hij heeft het vermogen de theorie uit te leggen op een manier die mensen in onze tijd kunnen begrijpen. Bij de beoefening motiveert hij zijn studenten door te zetten, ook als hun weg op dat moment moeilijk en onaangenaam is.’

Ik ben dankbaar dat ik zijn leerling ben.

In 2001 vervult Barendregt een prominente rol in een documentaire van de Boeddhistische Omroep Stichting (BOS) over Mettavihari: Een wereldreis: de Thai in Nederland. Daarin zijn onder meer beelden te zien van de uitleg en instructies die hij als leerling tijdens een retraite van Mettavihari krijgt.

Lerarengroep

Op 28 oktober 2006 wordt Henk Barendregt, samen met 13 andere volgelingen, door Mettavihari tot vipassana-leraar benoemd. Kort daarop, op 25 maart 2007, komt Mettavihari te overlijden.

In 2009 registreert Henk Barendregt de domeinnaam vipassana-nederland.nl. Sinds 1 juli 2014 presenteert de in 2006 benoemde lerarengroep, die zich steeds in hoge mate met de persoon van Mettavihari vereenzelvigde, zichzelf via deze domeinnaam als de ’Mettavihari Heritage Sangha’.

Onlangs nog, toen duidelijk werd dat onderzoeksredacteur Bas de Vries (NOS Net) en onderzoeksjournalist Rob Hogendoorn over Mettavihari zouden gaan publiceren, oordeelde Barendregt samen met zes andere vipassana-leraren dat Mettavihari’s naam als pleger van seksueel misbruik niet in de publiciteit mocht worden gebracht.

In feite is Henk Barendregt sinds diens komst naar Nederland in 1973 altijd de meest vooraanstaande pleitbezorger en hoeder van Mettavihari’s nalatenschap gebleven—als wiskundige en vipassana-leraar in de media, maar ook, en met name, als Spinozaprijswinnaar en wetenschappelijk onderzoeker en als hoogleraar aan de Radboud Universiteit Nijmegen.

Klik op de onderstaande afbeelding voor een uitgebreide, interactieve tijdlijn over Mettavihari.

De tijdlijn wordt regelmatig bijgewerkt. Stuur correcties of aanvullingen naar: rob.hogendoorn@openboeddhisme.nl

Tijdlijn Mettavihari (1944-2015)

About the author

Rob Hogendoorn

Rob Hogendoorn

Rob Hogendoorn (1964) is onderzoeksjournalist en wetenschapper. Hij richt zich onder meer op de receptie van boeddhisme, boeddhisme en wetenschap, en onderzoek naar meditatie.