Dalai Lama: ‘Sogyal Rinpoche, mijn goede vriend, heeft zichzelf te schande gemaakt’

Tibetaanse gebedsvlaggen
Rob Hogendoorn
Written by Rob Hogendoorn

5 minuten

Tijdens een seminar over het boeddhisme in Ladakh sprak de veertiende dalai lama zich voor het eerst openlijk uit over zijn ‘goede vriend’ Sogyal Lakar—wijd en zijd bekend als Sogyal Rinpoche, co-auteur van ‘Het Tibetaanse boek van leven en sterven’. Hij merkte tijdens zijn toespraak op dat deze Tibetaanse lama zichzelf in zijn ogen ‘te schande heeft gemaakt’. De dalai lama verwees hierbij uitdrukkelijk naar de brief die hij op 14 juli 2017 van van acht prominente volgelingen van Sogyal ontving. Zij beschuldigen hem daarin onder meer van mishandeling en seksueel misbruik. De dalai lama plaatste de brief, waarin Sogyal zonder omhaal van ‘misdrijven’ wordt beschuldigd, in de context van zijn eigen oproep misdragingen van boeddhistische leraren via media naar buiten te brengen. Dat een individuele lama zichzelf te schande maakt, is tot daar aan toe, meent de dalai lama, maar het effect ervan op de beeldvorming over boeddhisme noemt hij ‘zeer slecht’. De dalai lama besteedde tijdens zijn toespraak echter geen woord aan Sogyals slachtoffers.

‘Geen boeddhistische politieman’

In een brief van 19 juli 2017 wijst de Tibetaan Sogyal Lakar elke persoonlijke verantwoordelijkheid voor zijn misdragingen van de hand. Hij wijt de huidige ophef over de mishandeling en het misbruik waarvan hij beschuldigd wordt aan de stand van de sterren. Sogyal ontkent het gewraakte gedrag niet, maar gaat ook niet in op de beschuldigingen. Zijn internationale organisatie Rigpa stelde Sogyals gedrag de voorbije decennia steevast voor als de ‘crazy wisdom‘ van een volmaakt verlichte, onfeilbare boeddha. Het verduren van mishandeling en misbruik zou een vorm van ‘guru devotie’ zijn. De Nederlandse vestiging van Rigpa is nauw verweven met andere boeddhistische instellingen. Op 13 juni 2017 bracht onderzoeksjournalist Dirk Mostert in de actualiteitenrubriek Brandpunt (KRO-NCRV) verslag uit van zijn onderzoek naar de beschuldigingen tegen Sogyal. Op 22 juni 2017 verscheen daarover op de voorpagina van De Telegraaf een artikel van Anna Mees en Silvan Schoonhoven.

De dalai lama deed zijn uitspraken op 1 augustus 2017, tijdens de opening van een seminar in het Central Institute of Buddhist Studies (vanaf 74 min.) in Leh, Ladakh (India).

Dat is opvallend, omdat de Franse monnik Matthieu Ricard onlangs in het Parijse weekblad Marianne stelde dat het Tibetaans boeddhisme ‘geen ‘hiërarchische organisatie’ en ‘zedenpolitie’ kent.

Volgens Ricard zijn Tibetaans boeddhistische leraren en centra in het Westen daarom aan de dalai lama geen verantwoording verschuldigd: ‘Alleen de mensen die in zulke centra leven, of deze regelmatig bezoeken, zijn in staat te beoordelen of daar gedrag voorkomt dat in strijd is met boeddhistische beginselen.’

Ricard meent dan ook dat het niet de rol van de dalai lama is om ‘als internationale boeddhistische politieman op te treden.’ Zelf noemde hij Sogyals misdragingen in Marianne echter wel ‘ontoelaatbaar’.

Eerder gingen de dalai lama en zijn staf niet inhoudelijk in op vragen over Sogyal van verslaggevers Anna Mees en Silvan Schoonhoven van De Telegraaf (22 juli 2017). Inmiddels verwijst het ‘Office of the Dalai Lama’ journalisten die vragen over Sogyal stellen echter naar de toespraak in Ladakh.

‘Feodaal’

dalai lama

Tenzin Gyatso, de veertiende dalai lama

Tijdens zijn openingstoespraak stelde de dalai lama dat hij zelf— ‘formeel, trots, vrijwillig, blij’—afstand deed van het wereldlijke gezag waarmee het instituut dalai lama sinds de zeventiende eeuw was bekleed: ‘Ook als het instituut dalai lama in de toekomst blijft bestaan, draagt het geen politieke verantwoordelijkheid meer.’

De dalai lama ging vervolgens nader in op het Tibetaanse gebruik opeenvolgende lama’s als elkaars reïncarnatie (Tib. tulku) te herkenen, zodat vergelijkbare instituten ontstaan: ‘Volgens mij zijn sommige van deze instituten beïnvloed door het feodale stelsel. Dat is achterhaald. Door de invloed van het feodale stelsel ontstaat ‘lama politiek’. En dat is heel slecht.’

Hij vervolgde: ‘Dat ‘lama politiek’ individuele lama’s te schande maakt, doet er niet toe. Maar het wekt een negatief beeld van kloosters en monniken, en dat is heel slecht.’

‘Totaal verkeerd’

De dalai lama keert zich opnieuw uitdrukkelijk tegen de slaafse volgzaamheid die sommige boeddhisten tegenover hun lama of guru vertonen:

Beweren dat wat de guru ook zegt moet worden nagevolgd, is totaal verkeerd. De Boeddha zei: “Toets mijn onderricht zelf”.

Hij vervolgde: ‘Net zo: onderzoek wat een lama beweert zelf, en ga na of het strookt met de leer van de boeddha en de maatschappelijke normen. Pas daarna kun je het aannemen. Beweert de lama iets dat niet deugt, dan moet je dat niet navolgen. Dat geldt zelfs voor dalai lama’s: als zij zichzelf tegenspreken, moet je hen daarin niet volgen. Dat is ook mijn leer.’

Negeren en tegenspreken

Volgens de dalai lama moeten beweringen van lama’s die tegen de buddhadharma (boeddhistische leer) ingaan, niet alleen worden genegeerd maar ook direct worden tegengesproken.

Tijdens de toespraak in Ladakh greep de dalai lama terug op zijn eigen bijdrage aan de eerste Western Teachers Conference in zijn eigen residentie in Dharamsala, India, in 1993. Hij stelde toen dat de misdragingen van boeddhistische leraren door hun volgelingen moesten worden aangeklaagd, desnoods in de media.

De misdragingen van Sogyal Lakar waren toen reeds actueel: in 1994 voerde een door hem mishandelde en misbruikte Amerikaanse volgelingen met succes een rechtszaak tegen Sogyal, die tegen een onbekend bedrag werd geschikt.

De dalai lama zegt nu over zijn standpunt van toen: ‘Dat sommige mensen het onderricht van de Boeddha niet naleven, is niet te voorkomen. Maar we kunnen dat wel publiekelijk bekend maken, in kranten en op de radio. Al geeft zo’n lama niet om het onderricht van de Boeddha, hij kan wel gevoelig zijn voor gezichtsverlies.’

De dalai lama gaat op dit punt in zijn betoog in één adem door naar de door de huidige brief ontstane nieuwe controverse rondom Sogyal Lakar en besluit: ‘Sogyal Rinpoche is mijn goede vriend, maar hij heeft zichzelf te schande gemaakt.’

De dalai lama ging tijdens zijn toespraak niet in op het lot van de vele slachtoffers die Sogyal Lakar sinds de jaren 70 moet hebben gemaakt.

‘Kwaliteit verslechtert’

Ook na 1993 liet de dalai lama zich expliciet uit over misdragingen van Tibetaanse lama’s op een moment dat rechtstreeks aan de publieke ophef over Sogyal’s wangedrag te koppelen viel.

In 2011 raakte Sogyal ernstig in opspraak door het verschijnen van de Canadese documentaire ‘In the Name of Enlightenment’ van Debi Goodwin, en het essay ‘Behind the Thangkas’ van journaliste Mary Finnigan (The Guardian).

De dalai lama merkte toen tijdens de Global Buddhist Congregation in New Delhi (30 november 2011) op: ‘Onze leer is prachtig, maar er zijn aanwijzingen dat de kwaliteit van onze lama’s, tulku’s en leraren verslechtert. Ik maak me daarover echt zorgen. Als je niet tot zelfbeheersing in staat bent, hoe kun je het anderen dan leren? Wil je anderen de juiste weg wijzen, dan moet je zelf de juiste weg volgen.’

Lerab Ling en Rigpa Frankrijk geschorst

Op 3 augustus 2017 maakte de Union Bouddhiste de France (UBF) bekend dat zij het lidmaatschap van Sogyals Franse organisaties Lerab Ling en Rigpa schorst, tót zich in hun bezigheden een wending ten goede aftekent.

De Franse unie betuigt in de verklaring haar steun aan degenen die door de zaak rondom Sogyal persoonlijk worden geraakt.

De UBF is een zusterorganisatie van de Boeddhistische Unie Nederland (BUN). Samen zijn zij lid van de Europese Boedddhistische Unie (EBU).

De huidige voorzitter van de BUN, Michael Ritman is een volgeling van Sogyal. Onlangs maakte hij bekend dat de BUN zich samen met Stichting Rigpa beraaadt op de toekomst.

De Stichting Bezoek Zijne Heiligheid de Dalai Lama beëindigde op 25 juli 2017 het bestuurslidmaatschap van Patricia Strooper, de Nederlandse voorzitter van de Stichting Rigpa.

About the author

Rob Hogendoorn

Rob Hogendoorn

Rob Hogendoorn (1964) is onderzoeksjournalist en wetenschapper. Hij richt zich onder meer op de receptie van boeddhisme, boeddhisme en wetenschap, en onderzoek naar meditatie.