Nieuwe meldingen seksueel misbruik van onafhankelijk Meldpunt BG

Abuse
Rob Hogendoorn
Written by Rob Hogendoorn

9 minuten

Het Meldpunt Seksueel Misbruik Boeddhistische Gemeenschap (Meldpunt BG) ontving de eerste vijf maanden na de opening zes meldingen over seksueel misbruik of seksueel grensoverschrijdend gedrag door boeddhistische geestelijken. Enkele daarvan betreffen nieuwe, nog onbekende gevallen. Omdat die meldingen makkelijk naar individuele melders kunnen worden herleid, doet Meldpunt BG hierover geen inhoudelijke mededelingen. De bekendmaking door Meldpunt BG viel samen met het nieuws dat de Boeddhistische Unie Nederland (BUN) haar eigen landelijke vertrouwenspersonen wil aanwijzen. Directeur Arda Gerkens van Meldpunt BG reageert echter afwijzend op de rol die de BUN zichzelf als verondersteld verlengstuk van het meldpunt toedicht. Gerkens onderstreept het onafhankelijke en vertrouwelijke karakter van de hulpverlening door Meldpunt BG.

Nieuwe meldingen

Vanaf mei 2015 publiceerden het NOS Achtuurjournaal en Openboeddhisme.nl bevindingen uit het gezamenlijke onderzoek dat onderzoeksredacteur Bas de Vries (NOS) en onderzoeksjournalist Rob Hogendoorn (Openboeddhisme.nl) instelden naar seksueel misbruik binnen de boeddhistische gemeenschap. De eerste publicaties en uitzendingen van het Achtuurjournaal betroffen seksueel misbruik door de Thaise meditatieleraar Mettavihari († 2007), die van 1974 tot 1981 in de Buddharama tempel in Waalwijk verbleef. In deze tempel misbruikte Mettavihari niet alleen jonge mannen, maar ook een 12-jarige buurjongen. Buddharama-voorzitter Toine van Beek gaf vanwege het seksueel misbruik door Mettavihari de aanzet tot de oprichting van een onafhankelijk Meldpunt Seksueel Misbruik Boeddhistische Gemeenschap (Meldpunt BG). Het Meldpunt BG werd op 2 november 2015 geopend. Directeur Arda Gerkens van de Stichting Expertisebureau Online Kindermisbruik die Meldpunt BG in het leven riep, is tevens lid van de Eerste Kamer-fractie van de SP.

In een persbericht benadrukt Meldpunt BG dat hoewel een gering aantal meldingen is binnengekomen, niet vanzelf spreekt dat er weinig of geen seksueel misbruik voorkomt binnen de boeddhistische gemeenschap: ‘Wellicht voelen slachtoffers zich niet prettig bij een onafhankelijk, niet-boeddhistisch meldpunt of hebben zij überhaupt niet de behoefte om melding te maken. Ook is het mogelijk dat het meldpunt nog niet bij voldoende mensen bekend is.’

Gezien het kleine aantal meldingen wordt daarover inhoudelijk niets bekend gemaakt: ‘De informatie is dan te gemakkelijk naar individuele melders te herleiden en wij zouden hun anonimiteit niet kunnen garanderen.’

Tegenover NOS-onderzoeksredacteur Bas de Vries bevestigde directeur Arda Gerkens van de stichting die Meldpuntbg.nl in het leven riep, dat het gedeeltelijk gaat om kwesties die al in de publiciteit zijn geweest. Maar de meldingen betreffen ook enkele nieuwe gevallen. In de reeds gepubliceerde gevallen van seksueel misbruik in boeddhistische kring is al sprake van tientallen slachtoffers.

Professionele hulp

Bij Meldpunt BG kunnen slachtoffers en hun omgeving hun verhaal te doen over alle vormen van seksueel misbruik en seksueel grensoverschrijdend gedrag binnen een boeddhistische context. Het maakt daarbij niet uit tot welke stroming of groepering het slachtoffer en de pleger behoren. Melders krijgen advies over de mogelijkheden voor professionele hulp, lotgenotencontact en/of strafrechtelijke stappen. Meldpunt BG onderhoudt hiertoe nauwe contacten met Slachtofferhulp Nederland, de politie en verschillende boeddhistische organisaties, zodat melders snel met deze instanties in contact kunnen worden gebracht.

Volgens Gerkens is de behoefte van de melder altijd leidend: ‘We juichen het bestaan van vertrouwenspersonen toe. Wanneer een melder behoefte heeft aan een gesprek met een vertrouwenspersoon binnen de boeddhistische gemeenschap kunnen wij hen in contact brengen met deze vertrouwenspersonen. Het is echter aan de melder zelf om aan te geven of deze hier behoefte aan heeft of niet. Wij kunnen ook doorverwijzen naar Slachtofferhulp of politie, indien daar behoefte aan is. De behoefte en wensen van het slachtoffer vormen hierin altijd het uitgangspunt’.

Landelijke vertrouwenspersonen

Een nieuwsitem op de BUN-site stelt dat de BUN ‘in het kader en de werkzaamheden van’ Meldpunt BG nu twee eigen vertrouwenspersonen zal benoemen en daarmee een instantie creëert die ‘boven en buiten’ partijen staat. Volgens aanbevelingen van de ‘Werkgroep Vertrouwenspersonen’ wil de unie deze vertrouwenspersonen ‘koppelen’ aan Meldpunt BG, opdat melders voortaan naar hen zullen worden doorverwezen. Gerkens wijst dit uitdrukkelijk af:

Mensen kunnen vertrouwelijk bij ons melden en wij geven geen informatie over deze meldingen aan de BUN of andere organisaties. Wij verwijzen geen melders naar hen door.

De ‘Werkgroep Vertrouwenspersonen’ van de BUN wekte tegenover de laatste ledenvergadering (16 april 2016) een heel andere indruk: ‘Om inzichtelijk te krijgen hoeveel meldingen er per jaar binnenkomen, kiezen wij ervoor om één centraal meldpunt aan te houden. De voorkeur gaat ernaar uit om de vertrouwenspersonen van de BUN te koppelen aan het al bestaande landelijke meldpunt. Dit wordt dan een ‘onafhankelijk meldpunt voor seksueel misbruik binnen de boeddhistische gemeenschap. Voordelen hiervan zijn dat het Meldpunt BG beschikt over de expertise, de infrastructuur en de mensen om dit op een verantwoorde en professionele manier te doen. Op deze manier kan er ook meer inzicht komen in de actuele problematiek. Aan de hand van de analyses en aanbevelingen van het meldpunt zal de BUN gericht maatregelen kunnen nemen.’

Niet betrokken

De BUN-werkgroep schrijft dat deze ‘positionering’ van de vertrouwenspersonen vooraf is besproken met Meldpunt BG, maar Gerkens weerspreekt dit: ‘Nee, het Meldpunt BG is niet betrokken geweest bij het opstellen van de inhoud van deze aanbeveling. Wel heeft een medewerker van het Meldpunt BG een presentatie gehouden over de werkzaamheden van het meldpunt bij de ledenvergadering van de BUN omdat wij het belangrijk vinden dat de leden van de BUN op de hoogte zijn van het bestaan van Meldpunt BG. Hierbij is juist de onafhankelijke positie van het Meldpunt BG benadrukt.’

Volgens Gerkens is er van samenwerking met de BUN met centrale registratie en doorverwijzing geen sprake: ‘Die interpretatie van de functie van het Meldpunt BG is onjuist. Mensen kunnen vertrouwelijk bij ons melden, en wij geven geen informatie over deze meldingen aan de BUN of andere organisaties. Wel kunnen meldingen aanleiding geven tot aanbevelingen, maar in dat geval zullen deze aanbevelingen nooit herleidbaar zijn naar personen.’

Geen informatie

BUN-leden en door de BUN benoemde vertrouwenspersonen zullen dan ook nooit over informatie kunnen beschikken die aan het Meldpunt BG is verstrekt. Gerkens:

Het meldpunt blijft los van de BUN of enig andere organisatie functioneren, of zij nu wel of niet vertrouwenspersonen aanwijzen.

Hoewel het Meldpunt BG geen melders naar hen doorverwijst, kan het degenen die daarom zelf vragen wel in contact brengen met boeddhistische vertrouwenspersonen: ‘Het Meldpunt BG vindt het belangrijk dat het steun krijgt van zoveel mogelijk boeddhistische organisaties om samen, ongeacht de verschillen, het misbruik aan te pakken. Wij blijven echter los van al deze organisaties ons werk doen,’ aldus Gerkens.

Dit betekent dat Meldpunt BG slachtoffers ook in contact kan brengen met boeddhistische vertrouwenspersonen die niet tot de BUN of BUN-leden behoren.

Kamervragen

De Boeddhistische Unie Nederland (BUN) is het door de overheid aangewezen contactorgaan met de boeddhistische gemeenschap. De unie telt momenteel 38 leden, die een klein deel van de ongeveer 55.000 Nederlandse boeddhisten vertegenwoordigen. Het ministerie van justitie erkende de BUN in 2012 permanent als zendende instantie voor de geestelijke zorg van gedetineerde boeddhisten. Oud-voorzitter Varamitra (Theo Alkemade) van de BUN is het ambtelijk hoofd van de daarvoor opgerichte dienst Boeddhistisch Geestelijke Verzorging bij de Dienst Justitiële Inrichtingen. De BUN wordt al decennialang met seksueel misbruik geconfronteerd: bijna de helft van de leden heeft een of meer geestelijk leiders die in opspraak kwamen wegens beschuldigingen van seksueel grensoverschrijdend gedrag of seksueel misbruik. Onder deze plegers zijn etnische boeddhisten uit Azië, maar ook boeddhistische bekeerlingen uit de Verenigde Staten, Engeland en Nederland.

Na alle publiciteit over het seksueel misbruik door de Thaise leraar Mettavihari, stelde Tweede Kamer-lid Vera Bergkamp (D66) minister van justitie Ard van der Steur (VVD) Kamervragen over de rol van de BUN in misbruikzaken. De unie treedt namens de boeddhistische gemeenschap op als contactorgaan van de Nederlandse overheid, en fungeert als zendende instantie voor de geestelijke zorg aan gedetineerde boeddhisten.

Bergkamp vroeg de minister: ‘Wat vindt u van de invulling van de rol van de Boeddhistische Unie Nederland, die geen ruchtbaarheid heeft gegeven aan signalen van ernstig misbruik? Welke rol ziet u in de toekomst voor hen weggelegd?’ Van der Steurs volstond ermee te zeggen:

Het is in de eerste plaats de verantwoordelijkheid van de Boeddhistische Unie Nederland (BUN) om te voorkomen dat boeddhistische monniken en/of leraren zich schuldig maken aan (seksueel) misbruik.

Tijdens de daarop volgende BUN-ledenvergadering (17 oktober 2015) nam het ambtelijk hoofd van de ministeriële dienst Boeddhistisch Geestelijke Verzorging, voormalig BUN-voorzitter Varamitra, zitting in de ‘Werkgroep Vertrouwenspersonen’. Behalve aanbevelingen van deze werkgroep, ontvingen de deelnemers aan de onlangs gehouden ledenvergadering (16 april 2016) ook de kamervragen van Bergkamp en het antwoord daarop van minister Van der Steur.

Deze directe bemoeienis van justitie-ambtenaar Varamitra is opvallend: hij is als lid van de werkgroep verantwoordelijk voor een ‘positionering’ van BUN-vertrouwenspersonen die door Meldpunt BG zonder omhaal wordt afgewezen, omdat deze de onafhankelijkheid en vertrouwelijkheid van het eigen functioneren miskent.

Onduidelijk

Volgens de werkgroep zullen de landelijke BUN-vertrouwenspersonen niet ‘rechtstreeks benaderbaar’ zijn voor meldingen. Nu het Meldpunt BG doorverwijzing en het delen van informatie uitsluit, is het de vraag wat hun functie dan wel inhoudt.

De procedure voor het aanstellen en selecteren van vertrouwenspersonen moet nog beginnen. Niet duidelijk is aan wie deze vertrouwenspersonen rapporteren, en wie toeziet op hun functioneren. Verder is onbekend hoe de onafhankelijkheid van deze vertrouwenspersonen ten opzichte van de BUN of leden van de BUN wordt gewaarborgd, en hoe de anonimiteit van melders wordt gegarandeerd.

Ook Arda Gerkens zegt hierover niets te weten:

Hoe de vertrouwenspersonen functioneren weten wij niet. Ze zijn niet bij ons in dienst en vallen dus niet onder onze verantwoordelijkheid. De vertrouwenspersonen van de BUN rapporteren niet aan het Meldpunt BG.

De positie van BUN-vertrouwenspersonen is van belang, omdat niet ondenkbaar is dat bij hen meldingen over seksueel grensoverschrijdend gedrag of seksueel misbruik door boeddhistische geestelijken die tot BUN-leden behoren, zullen binnenkomen.

Desgevraagd zegt voorzitter Toine van Beek van de Buddharama tempel in Waalwijk—die de aanzet gaf tot de oprichting van Meldpunt BG—over het aanstellen van eigen vertrouwenspersonen door boeddhistische organisaties:

Zodra wij binnen de tempel een vertrouwenspersoon aanwijzen, bestaat in een zo kleine gemeenschap altijd de kans dat een onverhoopte melding over één van onze eigen monniken wordt gebagatelliseerd of in de doofpot verdwijnt.

Van Beek vervolgt: ‘Daarmee zijn slachtoffers niet geholpen, en dát is de reden waarom wij deze functie helemaal niet instellen. Wij zullen slachtoffers in hun eigen belang dus altijd naar Meldpunt BG verwijzen.’

Tekst gewijzigd

De door de ‘Werkgroep Vertrouwenspersonen’ gewekte indruk dat de BUN en Meldpunt BG als elkaars verlengstuk zullen fungeren, werd nog versterkt door het Boeddhistisch Dagblad, dat verzuimde de beweringen van BUN-voorzitter Michael Ritman daarover te toetsen.

De eerste alinea van een artikel over de vertrouwenspersonen van de BUN van Joop Hoek op 21 april 2016 luidde: ‘De Boeddhistische Unie Nederland (BUN) gaat twee vertrouwenspersonen m/v aanstellen die gaan fungeren als een soort back-up in die gevallen dat boeddhisten, die slachtoffer zijn van seksueel (getint) geweld binnen hun sangha en daar geen gehoor vinden voor hun klacht, toch hun ervaringen kwijt kunnen. De aanstelling vindt plaats in het kader en de werkzaamheden van het in november vorig jaar ingestelde meldpunt seksueel misbruik boeddhistische gemeenschap (Meldpunt BG).’ De BUN nam dit artikel meteen over op de eigen site.

Enkele dagen later wijzigde het Boeddhistisch Dagblad de laatste zinnen van deze alinea: ‘De aanstelling vindt plaats om slachtoffers te horen en zo nodig door te verwijzen naar het in november vorig jaar ingestelde en onafhankelijke meldpunt seksueel misbruik boeddhistische gemeenschap (Meldpunt BG).’

Hoewel de strekking van de bewering hierdoor drastisch verandert, liet de redactie na de lezers van het Boeddhistisch Dagblad op deze wijziging in de tekst te attenderen. Tot op heden nam de BUN de nieuwe versie niet over.

Doofpot

De afgelopen vijftien jaar weigerde de BUN ruchtbaarheid te geven aan concrete signalen over seksueel misbruik door boeddhistische leraren en monniken. Meldingen van seksueel misbruik bij de BUN of BUN-leden verdwenen herhaaldelijk in de doofpot.

Toen het BUN-bestuur in het voorjaar van 2015 duidelijk werd dat de NOS een nieuwsitem voorbereidde over seksueel misbruik door boeddhistische leraren, waarschuwde het de leden: ‘Het BUN-bestuur is recentelijk benaderd door de NOS. De NOS is een nieuwsitem aan het voorbereiden over seksueel misbruik door boeddhistische leraren. Het bestuur brengt dit graag onder uw aandacht omdat er vragen naar individuele sangha’s kunnen komen en om er nog eens op te wijzen dat dit onderwerp binnen de BUN bespreekbaar is.’

Dat de aard en omvang van het seksueel misbruik door boeddhistische plegers nu ook búiten de BUN bekend wordt, moet vooral worden toegeschreven aan de wil van individuele boeddhisten en het toedoen van onafhankelijke journalisten.

Vergeefse waarschuwingen

In 2001 vroegen enkele leden van de Nederlandse Boeddhayana-gemeenschap het BUN-bestuur vergeefs om hulp bij het aan de kaak stellen van seksueel misbruik door Dhammawiranatha (Pierre Krul). Kort daarop dwongen zij deze monnik tot aftreden, en gaven daaraan via media zoals Dagblad Trouw zelf ruchtbaarheid. Hun ervaringen werden later beschreven in het boek Ik was gek van geluk van journalist Carine Damen, over sektarische bewegingen in Nederland.

Enkel jaren later vingen leden van het Boeddhistische Mahayana-Centrum bot toen zij het seksueel misbruik en de ‘tantrische’ intimidatie-tactieken van ‘Lama Kelsang Chöpel’ (Gerhard Mattioli) wilden aanpakken. Nadat zij de BUN vergeefs om hulp hadden gevraagd, ging het misbruik nog jarenlang door.

Toen groepsleden van het Mahayana-Centrum in 2007 uiteindelijk zelf ingrepen en hun ‘lama’ tot aftreden dwongen, volstond toenmalig BUN-voorzitter Varamitra ermee tegenover de ledenvergadering op te merken dat een ‘zelfbenoemde lama’ in Middelburg ‘vreselijk had huisgehouden’. De zaak werd jaren later in de openbaarheid gebracht door Openboeddhisme.nl en journalist Ilja Tuning van Omroep Zeeland. Tegenwoordig is dezelfde Varamitra lid van de ‘Werkgroep Vertrouwenspersonen’ van de BUN.

Journalistiek onderzoek naar de Thaise leraar Mettavihari maakte duidelijk dat minstens vier BUN-leden dit seksueel misbruik decennialang geheim hielden. Ook hier was journalistieke tussenkomst nodig: het NOS Achtuurjournaal en Openboeddhisme.nl gaven openheid van zaken.

Onlangs kwam de Tibetaans boeddhistische leraar Sogyal Rinpoche (ook wel: Sogyal Lakar) opnieuw ernstig in opspraak. Sogyal-vertaler Olivier Raurich, jarenlang directeur van het Franse hoofdkantoor van Sogyals internationale organisatie Rigpa, trad af vanwege ‘seksueel, financieel en machtsmisbruik’ door Sogyal. Raurich lichtte de redenen voor zijn vertrek zelf toe tegenover  verslaggeefster Elodie Emery van het Parijse weekblad Marianne.

Michael Ritman, de huidige voorzitter van de BUN, is leerling van Sogyal en lid van de Nederlandse Rigpa-vertaalgroep die in 2014 een nieuwe vertaling van het bekende Tibetaanse boek van leven en sterven liet verschijnen.

Update (3 mei 2016): door een misverstand werden de citaten van Meldpunt BG eerder toegeschreven aan de verkeerde persoon. Alle citaten zijn afkomstig van directeur Arda Gerkens (Meldpunt BG).

About the author

Rob Hogendoorn

Rob Hogendoorn

Rob Hogendoorn (1964) is onderzoeksjournalist en wetenschapper. Hij richt zich onder meer op de receptie van boeddhisme, boeddhisme en wetenschap, en onderzoek naar meditatie.