‘Onderwerping, devotie en seksueel misbruik’ à la Sogyal Rinpoche

Butterlamp
Rob Hogendoorn
Written by Rob Hogendoorn

5 minuten

Terwijl de dalai lama op bezoek was in Frankrijk, bracht antropologe Marion Dapsance het boek Les dévots du bouddhisme‘ (uitgeverij Max Milo) uit. Zij deed zeven jaar lang onderzoek naar de centra van Rigpa, een internationaal netwerk dat geleid wordt door een naaste medewerker van de dalai lama. De uitkomst levert het beeld van een sektarische organisatie waarvan de meester, lama Sogyal Rinpoche, de guru zou zijn. Journaliste Julia Mourri van het Franse tijdschrift l’Obs vroeg Marion Dapsance om een toelichting, die hier vertaald wordt weergegeven.  

Een getuigenis

‘Westerlingen hebben het idee dat het boeddhisme een ‘seculiere spirituele leer’ is, een ‘wetenschap van de geest’. Kortom: iets volstrekt rationeels.

Enkele jaren geleden ben ik eerst begonnen met het lezen van boeken over meditatie, alvorens verder te willen gaan. Ik heb vervolgens contact gezocht met een Tibetaans boeddhistisch centrum.

Ik woonde destijds aan de Côte d’Azur en ik ben betrokken geraakt bij een centrum van de stichting Rigpa in Nice. Rigpa is een internationaal netwerk dat geleid wordt door Sogyal Rinpoche. De titel ‘rinpoche‘ wordt aan meerdere lama’s verleend en betekent ‘kostbaar juweel’—een Tibetaans boeddhistische meester die door de dalai lama wordt erkend. Sogyal is de auteur van de bestseller Het Tibetaanse boek van leven en sterven.

Wat ik in dit centrum heb ontdekt, staat haaks op wat wij westerlingen afweten van het boeddhisme dat gepraktiseerd wordt ten behoeve van persoonlijke ontwikkeling. Aziatische meesters laten ons kennis maken met zeer gecompliceerde rituelen in het Tibetaans. Ze roepen godheden aan en eisen een absolute overgave aan de meester.

Ik realiseerde me dat ik opliep tegen een cultuurschok die tot misverstanden en teleurstellingen zou kunnen leiden. Ik ben de boeddhistische leringen blijven volgen, maar alleen om mijn onderzoek te kunnen doen.

Zeven jaar onderzoek

Naar de Tibetaan Sogyal Rinpoche (ook wel: Sogyal Lakar) en zijn internationale organisatie Rigpa wordt behalve journalistiek, ook wetenschappelijk onderzoek verricht. Antropologe Marion Dapsance (Columbia University, New York) promoveerde in 2013 aan de Sorbonne op de dissertatie Ceci n’est pas une religion: Le bouddhisme moderne selon Sogyal Rinpoché.
Verder verscheen van Dapsance in de bundel Minority Religions and Fraud: In Good Faith (2014) over Sogyal het artikel ‘When Fraud is Part of a Spiritual Path: A Tibetan Lama’s Plays on Reality and Illusion.’
In haar onlangs verschenen boek Les dévots du bouddhisme besteedt Dapsance opnieuw aandacht aan Sogyal en Rigpa. Het boek verscheen niet lang na het vertrek van Rigpa-directeur en Sogyal-vertaler Olivier Raurich. Dit gesprek met Marion Dapsance verscheen op 15 september 2016 in het Franse tijdschrift l’Obs en werd met toestemming van auteur Julia Mourri in het Nederlands vertaald door mw. M.G.J. Schaffers.

Ik besloot dat dit het onderwerp zou vormen van mijn doctoraalscriptie antropologie, aan de École Pratique des Hautes Études (onderdeel van de Sorbonne). Ik heb er zeven jaar aan gewijd. De eerste twee jaar heb ik me ingeschreven als ‘leerling’—zo worden de volgelingen genoemd—bij het centrum in Levallois voor meditatiecursussen, spirituele retraites en het ontvangen van leringen.

Na mijn veldonderzoek heb ik een aantal gesprekken gevoerd met mensen die op de aangegeven weg veel verder waren dan ik, en die mij over hun ervaringen hebben verteld.

Vervolgens moest ik kennis vergaren over het Tibetaans boeddhisme en de Tibetaanse cultuur, maar ook over westerse religies, waarop ik het boeddhisme als ‘seculiere religie’ aanmerkte.

Mediteren voor een video

Mijn eerste meditatiesessies kwamen overeen met de voorstelling dat ik me ervan had gemaakt: in kleermakerszit, met rechte rug, richten de leerlingen hun geest op één punt.

Maar al snel werd uit een ander vaatje getapt. Leerlingen wordt aangeraden te mediteren voor een beeltenis van de meester, Sogyal Rinpoche, of zelfs voor een video van hem. Zijn aanwezigheid, ook al is dat via het beeldscherm van een televisie, zou zegenrijk zijn.

Vervolgens wordt onderwezen dat devotie voor de meester en het bijwonen van zijn onderricht pas echt doeltreffend is.

Het belangrijkste retraitecentrum van het internationale netwerk Rigpa bevindt zich in Frankrijk, vlakbij Montpellier. Het is in 2008 met veel pracht en praal geopend door de dalai lama. Die dag waren ook Carla Bruni, Bernard Kouchner, Rama Yade en andere bekende persoonlijkheden aanwezig.

Heisa vanwege een troon

Zelf heb ik onderricht van Sogyal Rinpoche bijgewoond in het centrum in Levallois-Perret.

Hij komt meestal een half uur, drie kwartier of zelfs twee uur te laat. Zodra hij verschijnt richt hij zich tot de mensen op de eerste rij en verwijt hen dat ze hun werk niet goed hebben gedaan. De leerlingen erkennen dat ze tekort hebben geschoten, en biechten dat publiekelijk op.

Hij maakt laag-bij-de-grondse grappen, maar het komt ook voor dat de lama gewelddadig wordt. Ik heb hem iemand bij de haren zien grijpen en die persoon als yak zien behandelen. Verder maakte ik mee dat Sogyal woedend werd omdat hij alleen maar een eenvoudige stoel had gekregen: heisa vanwege een troon voor hem. De mensen die betaald hadden om bij dit ‘onderricht’ aanwezig te zijn, moesten lijdzaam toekijken.

Al met al vereist het welzijn van de meester een hele organisatie. Ik ken handleidingen over de te volgen procedures om Sogyal Rinpoche tevreden te stellen. Enkele aanbevelingen: hij moet een verwarmd zwembad in de buurt hebben, een tweepersoons bed, een speciaal merk thee, maaltijden op basis van rundvlees en een dienstauto, een Mercedes met chauffeur. Ook moet hij naar CNN kunnen kijken, waar hij ook is, en moet hij 24 uur per dag kunnen beschikken over een kokkin en een masseuse. Verrassend voor een spirituele leer die het materialisme verwerpt.

Seksueel misbruik en geweld

Toen ik met mijn proefschrift begonnen was ontmoette ik Olivier Raurich, toenmalig directeur van Rigpa Frankrijk en vertaler van Sogyal Rinpoche, om hem over mijn onderzoek te informeren. Ik vertelde hem dat ik onderzoek wilde doen naar de manier waarop Tibetaanse lama’s het boeddhisme in het westen doorgaven. Ook heb ik hem verteld dat ik geruchten had gehoord over seksueel misbruik in de Rigpa centra. Ik heb open kaart gespeeld. Enkele jaren later, in 2015, is Olivier Raurich zelf afgetreden en heeft hij de sektarische praktijken van de groep aan de kaak gesteld.

In 1994 had Sogyal Rinpoche problemen met justitie in de Verenigde Staten. Een jonge vrouw deed aangifte van seksueel misbruik en geweld in een Rigpa centrum. Maar de Amerikaanse justitie kent het treffen van schikkingen. De meester had een groot geldbedrag beschikbaar gesteld zodat de voormalige dakini zou afzien van vervolging.

De Tibetaanse term dakini verwijst naar vrouwelijke godheden. Zij zouden de geheime leringen meedragen die zij in geheimtaal aan de lama doorgeven. Maar het lijkt erop dat in deze centra de dakini’s niet meer of minder dan seksuele partners zijn.

Ik heb sommigen van hen ontmoet tijdens mijn onderzoek. Met name een Frans-Japanse vrouw die erin geslaagd is de groep te verlaten. Zij heeft zelfs een juridische procedure aangespannen, alvorens zij de gerechtelijke vervolging heeft gestaakt. Het was haar woord tegen het woord van de meester. Zij houdt zich er liever niet meer mee bezig.

‘Crazy wisdom’

De kracht van Sogyal Rinpoche is dat hij het concept ‘crazy wisdom‘ heeft geïntroduceerd: zijn gekte zou van hem een wijze maken. Hoe grilliger, agressiever en respectlozer hij zich gedraagt, hoe meer dit bewijst dat hij een verlicht, alwetend persoon is, die boven elke sociale norm is verheven. Mocht je in hem slechts een man zien die zich misdraagt en die misbruik maakt van zijn macht, dan is je geest ‘verduisterd’.

Je kunt dan kiezen uit twee opties: ofwel je begrijpt uiteindelijk dat de meester handelt uit mededogen, ofwel je wordt uit de groep gestoten. Daarmee bevind je je binnen een systeem dat geen kritiek verdraagt, en dat gebaseerd is op een totaal en absoluut geloof in Sogyal Rinpoche.

De dalai lama kijkt weg

Iets meer dan de helft van de leerlingen van deze boeddhistische centra willen niet verder gaan dan meditatie. Maar velen gaan door, en geven zichzelf helemaal over aan een andere vorm van boeddhisme.

Sommigen van hen haken onderweg af en beseffen dat er iets niet klopt. Maar of ze nu te ver gaan of op tijd stoppen: de desillusie blijft groot.

Ik ben natuurlijk naar de Miviludes gegaan—de interministeriële onderzoekscommissie voor waakzaamheid en strijd tegen sektarisch misbruik—om hen op de hoogte te stellen van mijn bevindingen. Deze organisatie was reeds op de hoogte van wat zich in de Rigpa centra afspeelde.

Maar men heeft tot nu toe nog niet gereageerd, ondanks het zeer discutabele karakter van deze praktijken.

Wat de dalai lama betreft: ook hij is op de hoogte van het gedrag van Sogyal Rinpoche. Na het schandaal in 1994 weigerde hij echter richtlijnen voor goed gedrag te ondertekenen voor de lama’s die in het Westen onderricht geven. Sindsdien sluit hij hiervoor de ogen, ongetwijfeld omdat hij geen slecht beeld van het Tibetaans boeddhisme wil wekken.’

About the author

Rob Hogendoorn

Rob Hogendoorn

Rob Hogendoorn (1964) is onderzoeksjournalist en wetenschapper. Hij richt zich onder meer op de receptie van boeddhisme, boeddhisme en wetenschap, en onderzoek naar meditatie.