Psycholoog Liesbeth Stam in De Telegraaf: Sogyal Lakars gedrag is ‘crimineel’

Voorpagina De Telegraaf (22-07-2017)
Rob Hogendoorn
Written by Rob Hogendoorn

6 minuten

Verslaggevers Anna Mees en Silvan Schoonhoven besteedden in De Telegraaf van 22 juli 2017 uitgebreid aandacht aan de ‘vernederingen, mishandelingen, geldsmijterij en een hofhouding van mooie jonge vrouwen’ van Sogyal Lakar, beter bekend als ‘Sogyal Rinpoche’. Vanwege de ernst van de beschuldigingen haalde het artikel ‘Sekslama (70) in het nauw’ zelfs de voorpagina van de krant. Aanleiding was een ‘brandbrief’ van acht prominente boeddhisten uit Lakars organisatie Rigpa, waarin zij stellen dat hun leraar aan de lopende band ‘misdrijven’ pleegt. De Telegraaf-verslaggevers vroegen Nederlandse volgelingen van Sogyal, boeddhistische bestuurders en psycholoog Liesbeth Stam, gespecialiseerd in seksueel misbruik door geestelijken, om een reactie. Stam noemt Sogyals gedrag ronduit ‘crimineel’. Behalve pleitbezorgers zoals ‘reli-babe’ Annemiek Schrijver (KRO-NCRV) en auteur Jan Geurtz, komen ook ex-leerlingen Eremita Zekaite en Oane Bijlsma aan het woord. Bijlsma was langere tijd verantwoordelijk voor de ‘gastvrijheid’ binnen Rigpa, en kon zo het leven van de door De Telegraaf als ‘zonnekoning’ en ‘seksgoeroe’ omschreven Tibetaan van dichtbij gadeslaan. Ze noemt hem een ‘platte, opvliegende man’ en vertelt hoe hij ook tegenover haar seksueel grensoverschrijdend gedrag vertoonde. Zij onderzoekt de mogelijkheden van een juridische procedure tegen hem en Rigpa.

‘Crimineel’

In een brief van 19 juli 2017 wijst de Tibetaan Sogyal Lakar elke persoonlijke verantwoordelijkheid voor zijn misdragingen van de hand. Hij wijt de recente ophef over zijn gedrag aan de stand van de sterren. Sogyal ontkent het gedrag dat hem verweten wordt niet, maar gaat ook niet concreet in op de beschuldigingen. Tot op heden stelt Sogyals internationale organisatie Rigpa diens gedrag steevast voor als de ‘crazy wisdom‘ van een volmaakt verlichte, onfeilbare boeddha. Het verduren van mishandeling en misbruik zou dan een vorm van ‘guru devotie’ zijn. De Nederlandse vestiging van Rigpa is nauw verweven met andere boeddhistische instellingen. Zo levert Rigpa de voorzitter van het contactorgaan van de Nederlandse overheid met de boeddhistische gemeenschap, de Boeddhistische Unie Nederland (BUN). Ook heeft Rigpa een aandeel in de activiteiten van de Stichting Bezoek Zijne Heiligheid de Dalai Lama. Sogyal en Rigpa gebruiken de veertiende dalai lama steevast als uithangbord voor hun activiteiten. Op 13 juni 2017 bracht onderzoeksjournalist Dirk Mostert in de actualiteitenrubriek Brandpunt (KRO-NCRV) uitvoerig verslag uit van zijn onderzoek naar de beschuldigingen tegen Sogyal.

Psycholoog Liesbeth Stam, die zich samen met advocate Ferda van Benthem toelegt op de begeleiding van slachtoffers van misbruik in de katholieke kerk, noemt de aan Sogyal toegeschreven misdragingen in De Telegraaf ronduit ‘crimineel’.

Stam zegt: ‘Ik mag geen diagnose stellen, maar de persoonlijkheidsstructuur komt me heel bekend voor. Het is een zeer innemend persoon, enorm goed in het inpalmen van afhankelijke jongeren. Hij laat ze voelen dat ze moeten nastreven wat hij al is, zodat ze hun eigen identiteit kwijtraken. Hij zoekt volwassen vrouwen uit die zoekende zijn. Het machtsverschil is heel groot.’

Ex-leerlinge en -vrijwilligster Oane Bijlsma onderzoekt volgens Mees en Schoonhoven met anderen of zij aangifte kan doen.

‘Zeer serieus’

Voorzitter Patricia Strooper van de Stichting Rigpa Nederland, in het dagelijks leven werkzaam als financieel directeur van het Prins Bernard Cultuurfonds, zegt in De Telegraaf ‘enorm geschokt’ te zijn over de ‘zware kritiek’ op Sogyal, en deze ‘zeer serieus’ te nemen.

Dat laatste behoort tot het standaardrepertoire van Rigpa, dat na een recente Brandpunt-uitzending over Sogyal liet weten: ‘Binnen de Stichting Rigpa Nederland is misbruik onacceptabel en worden klachten daarover uitermate serieus genomen’.

Een jaar geleden wilde Strooper volgens Mees en Schoonhoven nog niets weten van eventuele misstanden. Ze schreef toen dat ze ’het volste vertrouwen had in de oprechtheid van Sogyal Rinpoche en de wijze waarop hij de boeddhistische waarden uitdraagt’.

‘Uiterst serieus’

Voorpagina 'De Telegraaf' (22 juli 2017)

Bron: Anna Mees en Silvan Schoonhoven, ‘De Telegraaf’ (22 juli 2017)

Sogyal-volgeling Michael Ritman, voorzitter van de Boeddhistische Unie Nederland (BUN), noemt de aantijgingen van de Rigpa-prominenten aan Sogyals adres in De Telegraaf  net als Strooper ‘heel schokkend’.

Verder laat Ritman weten: ‘We moeten verantwoording afleggen, in ieder geval kijken of er signalen zijn geweest die we hebben genegeerd.’ Hij maakt niet duidelijk hoe deze verantwoording zal worden afgelegd, en aan wie precies.

In een interne e-mail aan de BUN-leden (abusievelijk gedateerd 20 juli 2016) weerklinkt nog een echo uit het Rigpa-repertoire: ‘Het bestuur van de BUN neemt deze zaak dan ook uiterst serieus. Wij zijn ervan overtuigd dat dit eveneens geldt voor het bestuur van Rigpa Nederland.’

‘Nooit met de vinger wijzen’

In Ritmans voornemen verantwoording af te leggen, schuilt een zekere ironie: zelf negeerde hij als BUN-voorzitter namelijk alle waarschuwingen die hij over Sogyal kreeg volledig.

In 2015 stelde Ritman tegenover verslaggeefster Leonie Breebaart van Dagblad Trouw dat nog hij als BUN-voorzitter niet kon ingaan op vragen over Sogyal Lakar: ‘Als voorzitter van een vriendschapsvereniging zal ik nooit met de vinger wijzen naar een van haar leden. En omdat Sogyals internationale organisatie Rigpa tot onze leden behoort kan ik daar niet op ingaan.’

‘Er spelen nu geen zaken meer’

Op 5 december 2016 hield dezelfde Ritman in Koert van der Velde’s artikel Door de meesters van de zwijgzaamheid wordt misbruik niet gemeld’ in Dagblad Trouw nog vol dat seksueel misbruik door boeddhisten slechts incidenteel voorkomt.

‘Er spelen nu geen zaken meer’, zei Ritman toen, die daarmee gemakshalve voorbij ging aan de beschuldigingen aan het adres van zijn eigen leraar Sogyal.

Over de mishandelingen en het misbruik waarvan Sogyal Lakar wordt beschuldigd, wordt sinds begin jaren 90 gepubliceerd. De acht briefschrijvers bevestigen nu dat deze verslaggeving van meet af aan feitelijk juist was.

‘In overleg’

Niet duidelijk is waarom Ritman als BUN-voorzitter nu wél over Sogyal en Rigpa kan spreken, en nu wél in actie kan komen.

Ritman meldde de leden op 20 juli 2017 namelijk ook dat het bestuur van de BUN in alle ophef aanleiding ziet om ‘in overleg’ te treden met het bestuur van de Stichting Rigpa Nederland van voorzitter Patricia Strooper.

Dat Ritman en Strooper precies dezelfde woorden kiezen is geen toeval. Ze zijn beiden lid van de Nederlandse coterie rondom Sogyal Lakar die in boeddhistisch Nederland al jaren allerlei bestuursfuncties bezet: binnen de BUN, Rigpa en de Stichting Bezoek Zijne Heiligheid de Dalai Lama.

‘Bescherming dalai lama’

De veertiende dalai lama is heel belangrijk voor Sogyal.

Mees en Schoonhoven schrijven dat ‘de Rigpa-beweging van Sogyal dicht tegen de dalai lama aanschurkt en zich tooit met zijn naam en faam.

“Rinpoche heeft een hechte band met Zijn Heiligheid”, vermeldt de Nederlandse site trots. “Ook heeft de Dalai Lama zijn zegen en bescherming gegeven aan Rigpa.”

Tot op heden weigert de dalai lama zich openlijk van Sogyal te distantiëren, al heeft hij zich wel expliciet uitgelaten over diens veronderstelde ‘crazy wisdom‘: de dalai lama zei niet één beoefenaar daarvan te kennen, en dat slaat ook op Sogyal.

De dalai lama ging echter zelf niet in op de vragen van Mees en Schoonhoven: ‘ Op vragen van De Telegraaf aan zijn Indiase kantoor komen via zijn secretaris slechts ontwijkende antwoorden en algemeenheden.’

‘Een beetje ontspoord’

Sogyal-pleitbezorger Jan Geurtz toont zich in De Telegraaf ‘verbaasd’ over de brief van de acht Rigpa-prominenten:

Ik heb altijd gedacht dat de mensen dat ook vrijwillig deden, aangetrokken door een centrum van macht en dominantie. Toch is de leraar ook een beetje ontspoord.

In zijn boek Vrij van gedachten (2014) liet Geurtz zich nog heel badinerend uit over de ophef die in 2011 ontstond nadat de mishandelingen en het misbruik uitvoerig waren beschreven: in de Canadese documentaire ‘In the Name of Enlightenment’ van Debi Goodwin en in het essay ‘Behind The Thangkas’ van journaliste Mary Finnigan (The Guardian).

Geurtz, die op dat moment in Sogyals Franse hoofdkwartier Lerab Ling aan een retraite deelnam, schreef daarover: ‘Alle commotie over het vermeende seksueel misbruik door de leraar was na enkele weken opgelost alsof er nooit iets gebeurd was. Achteraf leek het wel een aflevering van een soap en ik kreeg soms de indruk dat Rinpoche zelf af en toe wat ‘drama’ in het retraite-kamp produceerde om zijn studenten te confronteren met hun ego-projecties.’

‘Verfrissend’

TV-presentatrice Annemiek Schrijver, daarentegen, zegt in De Telegraaf dat zij ‘niet geschokt’ is. Wel geeft ze toe: ‘Het zou misschien goed zijn als er een onderzoek kwam.’

Schrijver besteedde de afgelopen vijftien jaar in haar televisieprogramma’s, interviews en columns veel aandacht aan Sogyal Lakar.

In het religieuze tijdschrift Volzin (19 augustus 2011) bechreef Schrijver hoe ze haar toevlucht nam tot ‘lama Sogyal Rinpoche’: ‘Hoe meer hij Jezus aanhaalt, hoe meer mijn weerstand smelt’.

Schrijver gaat in dat artikel niet in op de beschuldigingen van mishandeling en seksueel misbruik waarover toen al uitgebreid was gepubliceerd.

Nu zegt ze daarover in De Telegraaf: ‘Ik heb enorm veel van hem geleerd en heb nooit iets gemerkt van gedwongen seksuele handelingen. Kijk, hij is geen monnik. Het gaat om relaties met volwassen vrouwen.

Wat hij doet is minder klassiek dan wij in het westen gewend zijn en dat heb ik altijd erg verfrissend gevonden.

Schrijver sluit af: ‘Hij gooide wel eens met zachte voorwerpen naar de zaal, daar werd je wakker van. De manier van lesgeven is anders, ik vond dat leuk.’

‘Op retraite’

Sogyal Lakar zelf liet zijn volgelingen deze week weten dat hij ‘op retraite’ gaat. Hij verzekerde hen echter: ‘Maar ik zal er natuurlijk steeds voor jullie zijn, door vanuit mijn retraite te onderrichten en te begeleiden, en jullie op gepaste momenten te ontmoeten. Daarvoor maak ik nu plannen, dus denk alsjeblieft geen moment dat ik jullie alleen achter zal laten!’

Rigpa laat in een persverklaring weten Sogyals voornemen een retraite te houden ‘wijs’ te vinden: ‘Tijdens deze periode zullen Sogyal Rinpoche en Rigpa professioneel en spiritueel advies inwinnen en zien welke stappen noodzakelijk zouden kunnen zijn.’

About the author

Rob Hogendoorn

Rob Hogendoorn

Rob Hogendoorn (1964) is onderzoeksjournalist en wetenschapper. Hij richt zich onder meer op de receptie van boeddhisme, boeddhisme en wetenschap, en onderzoek naar meditatie.