Sogyal Lakar en Rigpa verschuilen zich achter Boeddhistische Unie Nederland

Hear speak see no evil
Rob Hogendoorn
Written by Rob Hogendoorn

Actualiteitenrubriek Brandpunt (KRO-NCRV) besteedt in haar uitzending van dinsdag 13 juni 2017 (20.25 u., NPO 2) uitgebreid aandacht aan de Tibetaanse leraar Sogyal Lakar, ook wel bekend als Sogyal Rinpoche, co-auteur van het veel verkochte Het Tibetaanse boek van leven en sterven. Sogyal bezocht Amsterdam onlangs voor een retraite en weigerde toen in te gaan op vragen van Brandpunt-verslaggever Dirk Mostert over beschuldigingen van seksueel misbruik. Brandpunt laat verschillende Nederlandse vrouwen aan het woord die in de leer waren bij Sogyals Stichting Rigpa Nederland en deze organisatie vergeefs ter verantwoording riepen. Ook confronteert Brandpunt hen in de uitzending met foto’s van Sogyals ‘dakini’s‘ of ‘engelen’: de meest jonge vrouwen in zijn entourage die hij mishandelt en met wie hij seks heeft. Hoewel Rigpa volhoudt dat voor seksueel en ander misbruik binnen de organisatie geen plaats is, voelen deze vrouwen zich helemaal niet serieus genomen. Volgens oud-directeur Olivier Raurich van Sogyal’s hoofdkwartier in Frankrijk is dat staand beleid: dure imago deskundigen leren Rigpa-woordvoerders hoe zij vragen over Sogyals seksleven moeten afwimpelen. In de uitzending wijst zenboeddhist Ron Sinnige belangstellenden erop dat werkelijk iedereen zich boeddhistisch leraar kan noemen. Hij maant tot voorzichtigheid, juist tegenover boeddhisten die om het hardst roepen dat zij ‘meester’ of ‘leraar’ zijn. In een aan Brandpunt afgegeven ‘statement‘ verschuilt Sogyal’s organisatie zich achter het lidmaatschap van de Boeddhistische Unie Nederland (BUN): Rigpa zou zelfs een voorvechter van het meldpunt tegen misbruik zijn.

Verschuilen

Onderzoeksjournalist Dirk Mostert deed voor actualiteitenrubriek Brandpunt (KRO-NCRV) uitvoerig onderzoek naar de Tibetaan Sogyal Lakar (ook wel: Sogyal Rinpoche) en diens internationale organisatie Rigpa. Sogyal geniet in Nederland vooral bekendheid als co-auteur van Het Tibetaanse boek van leven en sterven. Hij is geestelijk leider van Rigpa. Deze organisatie heeft in boeddhistisch Nederland veel invloed en levert de voorzitter van koepelorganisatie Boeddhistische Unie Nederland. Sogyal bezoekt ons land geregeld. Op 16 november 2016 had voor zijn publieke lezing ‘De natuurlijke vrijheid van de geest’ in de RAI Amsterdam echter een stille manifestatie plaats. Van 25 tot en met 28 mei 2017 leidde Sogyal nog een retraite in Conferentieoord Amstelborgh.
Sinds de jaren 90 komt Sogyal steeds weer in opspraak wegens seksueel grensoverschrijdend gedrag en mishandeling van meest jonge vrouwelijke volgelingen. Over Sogyals seksuele escapades is in het buitenland veel gepubliceerd: in bijvoorbeeld The GuardianThe Sunday TimesTelegraph Magazine en in de Franse bladen Le Nouveau Marianne en L’Obs.
Guardian
-journaliste Mary Finnigan schreef over Sogyal het essay Behind the Thangkas (2011). Ook boeddhistische leraren spreken zich over hem uit: Stephen en Martine Batchelor bijvoorbeeld, in de documentaire In The Name of Enlightenment: Sex Scandals in Religion (2011) van Debi Goodwin. Onlangs ging Finnigan in een podcast uitgebreid in op haar journalistieke onderzoek naar Sogyal en Rigpa.
Alle negatieve publiciteit ten spijt weigert de veertiende dalai lama (81) zich openlijk van Sogyal te distantiëren. In 2008 opende hij Lerab Ling, de Franse tempel die als hoofdkwartier van Rigpa dient. Enkele jaren later, in 2010, stichtte Sogyal het naar de dalai lama genoemde Tenzin Gyatso Institute. Dit instituut wordt geadviseerd door de dalai lama’s vertrouwelingen Samdhong Rinpoche (oud-premier in ballingschap) en Lodi Gyari (diplomatiek gezant). Gyari is tevens bestuurslid van de Nederlandse stichting International Campaign for Tibet (ICT). Ook Sogyal was ICT-bestuurslid (2005-2011).

Rigpa zou zich als lid van deze koepelorganisatie namelijk ‘sterk’ hebben gemaakt voor het instellen van het onafhankelijk Meldpunt seksueel misbruik boeddhistische gemeenschap, Meldpuntbg.nl. De werkelijk bij de oprichting van Meldpuntbg.nl betrokken Toine van Beek, oud-voorzitter van de Buddharama-tempel in Waalwijk, veegt deze  suggestie in een reactie echter van tafel:

Meldpuntbg.nl is opgericht voor de slachtoffers en niet om het hachje te redden van zogenaamd boeddhistische organisaties die de fout in gaan.

Stichting Rigpa Nederland verspreidde de persverklaring in de aanloop naar de Brandpunt-uitzending per e-mail onder de eigen aanhang. Conform het door deskundigen uitgezette beleid, gaat Rigpa daarin niet verder dan dat seksueel en ander misbruik ‘onacceptabel’ en ‘bespreekbaar’ zijn.

Verder stelt Rigpa: ‘Mocht je benaderd worden door journalisten, dan vragen we je deze VRIENDELIJK te woord te staan, ze doen namelijk ook gewoon hun werk. Ga inhoudelijk nergens op in, maar verwijs door naar één van onze externe woordvoerders, Patricia Strooper en Gisela Prager.’

Strooper en Prager zijn net als woordvoerder Daan Meerburg beiden bestuurslid van Rigpa.

Per definitie verlicht

Rigpa kan erin volharden dat binnen de organisatie voor misbruik geen plaats is, omdat Sogyal Lakar volgens zijn eigen volgelingen volmaakt verlicht is. Daardoor brengt al diens gedrag hen dichter bij hun eigen verlichting. Sogyals handelen—hoe buitenissig ook voor een religieus leider—kan hierdoor onmogelijk misbruik zijn: het is immers per definitie verlicht.

Wie die dit niet inziet, is volgens Sogyal en Rigpa nog niet ver genoeg gevorderd op het boeddhistische pad. Doordat Sogyal volgens zijn volgelingen ‘gekke wijsheid’ en ‘tantra’ beoefent, lijkt diens gedrag mogelijk wel op misbruik—maar is het dat niet werkelijk.

Dit is de reden waarom Rigpa het gedrag van Sogyal zelf niet ontkent, maar slechts ontkent dat zijn gedrag anderen schaadt. Zulke interpretaties van Sogyals handel en wandel worden door talrijke deskundigen, onder wie de dalai lama, echter al jaren lang en detail bestreden.

Bovendien neemt Rigpa hiermee hetzelfde standpunt als de volgelingen van ‘seksrabbijn’ Eliezer Berland.

Diens advocaat Ephraim Dimri verklaarde in De Telegraaf (19 november 2016) dat Berland zo wijs is ‘dat zijn verstand niet begrepen kan worden door de mensheid.’ Dit excuus mocht de rabbijn niet baten: Berland werd in Israël tot 18 maanden cel veroordeeld wegens het onzedelijk betasten van vrouwelijke volgelingen.

Meldpuntbg.nl

Hoewel Rigpa in het ‘statement‘ beweert als BUN-lid de aanzet te hebben gegeven tot de oprichting Meldpuntbg.nl, is dit feitelijk onjuist: Meldpuntbg.nl werd opgericht door het Expertisebureau Online Kindermisbruik, op aandringen van het bestuur van de Buddharama tempel in Waalwijk.

Deze tempel werd in 2015 door het NOS Achtuurjournaal geconfronteerd met het seksueel misbruik door de Thaise ‘monnik’ Mettavihari: hij misbruikte in deze tempel in de jaren 70 en 80 zowel minderjarige jongens als volwassen mannen.

De BUN is het formele contactorgaan van de Nederlandse overheid met de boeddhistische gemeenschap. De unie steunde Meldpuntbg.nl in 2015 weliswaar met een eenmalige donatie van 1.000 euro, maar deed dat pas nadat het Meldpuntbg.nl was opgericht en ingericht.

In 2016 suggereerde de BUN zelf al eens dat Meldpuntbg.nl als haar verlengstuk fungeert. Ten onrechte: Meldpuntbg.nl fungeert bewust onafhankelijk van de boeddhistische gemeenschap.

Eind 2016 vermeldden ook niet meer dan drie van de 40 BUN-leden een link naar Meldpuntbg.nl op hun website.

‘Hachje redden’

Geconfronteerd met de huidige beweringen van Rigpa stelt toenmalig Buddharama-voorzitter Toine van Beek de feiten dan ook nog eens onomwonden vast: ‘Opnieuw worden onwaarheden verkondigd over de oprichting Meldpuntbg.nl. En opnieuw wordt voorbij gegaan aan het doel van dit meldpunt: slachtoffers helpen bij het verwerken van hun nare ervaringen en het voorkomen van seksueel misbruik.’

Van Beek vervolgt: ‘In feite is het onbelangrijk hoe Meldpuntbg.nl is ontstaan, want de eer moet gaan naar de organisatie die het inhoudelijk gestalte geeft: Expertisebureau Online Kindermisbruik. De stichting Buddharama heeft weliswaar gevraagd welke mogelijkheden deze instelling heeft om een dergelijk meldpunt op te zetten, maar wij hebben ons bewust van iedere bemoeienis met het opzetten ervan onthouden opdat het daadwerkelijk onafhankelijk kan zijn.’

Van Beek noemt de financiële bijdrage van de BUN klein: ‘Uiteraard is het onmogelijk zo’n meldpunt op te zetten zonder financiële middelen. Omdat het verzoek uitging van onze stichting, heeft de Buddharama tempel de grootste bijdrage in de kosten geleverd. De BUN heeft uiteindelijk wel gedoneerd, maar afgezet tegen het aantal leden was dat maar een schamel bedrag.’

‘Beerput’

Over de door Rigpa veronderstelde medewerking van de BUN is Van Beek kritisch: ‘Deze verliep in eerste instantie zeer moeizaam. De BUN voelde er weinig voor Meldpuntbg.nl over te laten aan een niet-boeddhistische organisatie, waarschijnlijk omdat de BUN hierdoor geen mogelijkheid heeft om misbruikzaken te verdoezelen en onder het matje te vegen, zoals in het verleden vaker is voorgekomen. Mij lijkt het verstandiger dat Stichting Rigpa Nederland en de BUN terugkeren naar datgene waarom het in het boeddhisme draait. Laten zij ophouden met het politieke gekronkel waarmee ze de negatieve beeldvorming proberen  te verzachten.’ Van Beek besluit:

Mijn advies aan hen zou zijn: trek de eigen beerput open en maak hem schoon.

Coterie

Bijna de helft van de 39 bij de BUN aangesloten boeddhistische organisaties, ruim 43 procent, heeft een geestelijk leider die in opspraak kwam wegens gegronde beschuldigingen van seksueel misbruik. Dit is opvallend, omdat minister van Justitie Ard van der Steur (VVD) in 2015 op kamervragen van Tweede Kamerlid Vera Bergkamp (D66) nog antwoordde dat de BUN een primaire rol heeft in het voorkomen van seksueel misbruik door boeddhistische geestelijken.

Sinds 2012 wordt het bestuur van de BUN in hoge mate beheerst door de Nederlandse coterie rondom Sogyal Lakar. Zo is de huidige voorzitter van de BUN, Michael Ritman, mediator in Amsterdam, zelf een trouwe Rigpa-volgeling.

Rigpa-bestuurslid en -woordvoerder Daan Meerburg, die Brandpunt-verslaggever Dirk Mostert onlangs wegstuurde bij een retraite met Sogyal, was tot en met 2015 tevens bestuurslid en woordvoerder van de BUN. Verder fungeerde Meerburg, advocaat in Groningen, tot en met 2013 als bestuurslid van de Stichting Bezoek Zijne Heiligheid Dalai  Lama.

Daar werkte hij weer samen met BUN-bestuurslid Reinier Tilanus, interim-manager in Arnhem, en Rigpa-voorzitter Patricia Strooper, hoofd financiën van het Prins Bernard Cultuurfonds. Tilanus en Strooper zijn beiden nog steeds bestuurslid van de Stichting Bezoek Zijne Heiligheid Dalai Lama.

Behalve met boeddhistische instellingen zijn Sogyal Lakar en Rigpa ook verweven met de mensenrechtenorganisatie International Campaign for Tibet (ICT): ‘executive director’ Tsering Jampa van ICT is net als Strooper en Tilanus tevens bestuurslid van Stichting Bezoek Zijne Heiligheid Dalai Lama.

Hoewel Sogyal Lakar zelf alleen van 2005-2011 als zodanig stond ingeschreven in het Handelsregister, vermeldt de ICT-website hem bovendien nog steeds als bestuurslid.

‘Incidenten’

Dankzij zijn positie als BUN-voorzitter was Michael Ritman in 2015 in de gelegenheid de leden, waaronder zijn eigen organisatie Rigpa, vooraf te waarschuwen voor de aandacht die het NOS Achtuurjournaal aan seksueel misbruik door boeddhistische geestelijken zou gaan besteden.

Ritman maakte hiervan ook daadwerkelijk gebruik. In een ‘Interne BUN ledenmail’ (7 mei 2015) bediende Ritman zich van de vertrouwde Rigpa-terminologie over het ‘bespreekbaar’ zijn van misbruik.

Zo schreef hij: ‘Het BUN-bestuur is recentelijk benaderd door de NOS. De NOS is een nieuwsitem aan het voorbereiden over seksueel misbruik door boeddhistische leraren. Het bestuur brengt dit graag onder uw aandacht omdat er vragen naar individuele sangha’s kunnen komen en om er nog eens op te wijzen dat dit onderwerp binnen de BUN bespreekbaar is.’

Behalve voor waarschuwingen aan boeddhistische organisaties, gebruikt Ritman zijn positie als BUN-voorzitter ook om het seksueel misbruik door boeddhistische geestelijken tegenover journalisten te bagatelliseren of te ontkennen.

Na de publiciteit in het NOS Achtuurjournaal over het seksueel misbruik door Mettavihari in 2015 sprak Ritman in Dagblad Trouw (26 mei 2015) de verwachting uit dat er ‘geen aanleiding’ was te denken dat meer Nederlandse boeddhisten hun mond zouden open doen over seksueel misbruik: ‘Nederland is ook maar een klein land. Ons heeft sinds 2008 in elk geval geen vraag om hulp meer bereikt.’

Doofpot

Met deze opmerking kan Ritman alleen maar verwijzen naar de misbruikzaak rondom ‘Lama Kelsang Chöpel’ die de BUN precies dat jaar in de doofpot liet verdwijnen.

Over Rigpa verklaarde Ritman in hetzelfde artikel: ‘Als voorzitter van een vriendschapsvereniging zal ik nooit met de vinger wijzen naar een van haar leden. En omdat Sogyals internationale organisatie Rigpa tot onze leden behoort kan ik daar niet op ingaan.’

Anderhalf jaar later noemde Ritman de toen bekend geworden zaken tegenover verslaggever Koert van der Velde in Dagblad Trouw (5 december 2016) nog steeds ‘incidenten’. Hij stelde toen, zonder voorbehoud: ‘Er spelen nu geen zaken meer.’

Dat kon Ritman alleen zeggen omdat hij ervoor koos voorbij te gaan aan alle publiciteit in Frankrijk naar aanleiding van het vertrek van Olivier Raurich als Rigpa-directeur, het verschijnen van het boek Les dévots du bouddhisme van wetenschappelijk onderzoekster Marion Dapsance (Columbia University), en een nieuw interview met één van de gewezen dakini’s.

Het onderwerp: seksueel misbruik door Michael Ritmans eigen leraar Sogyal Lakar.

Update 23 juni 2017: Na uitzending van de reportage ‘Misbruik in de boeddhistische gemeenschap’ plaatste Brandpunt een video van het interview van Dirk Mostert met de Engelse journaliste Mary Finnigan (The Guardian) on line op de eigen Facebook pagina.

About the author

Rob Hogendoorn

Rob Hogendoorn

Rob Hogendoorn (1964) is onderzoeksjournalist en wetenschapper. Hij richt zich onder meer op de receptie van boeddhisme, boeddhisme en wetenschap, en onderzoek naar meditatie.